status●
Geschiedenis van de Geneeskunde Algemeen
Een beknopt overzicht van verschillende publicaties die historische aspecten van geneeskunde belicht
Naamgeving en trends
- Piet Treffers: Chlorose, een verdwenen ziekte van kwijnende jonge meisjes[1]
- Medische hypes in het NTvG[2]
- Medisch contact nav PCOS → PMOS[3]
Namen van ziekten zijn nooit ‘af’, stelt Mieneke te Hennepe, bijzonder hoogleraar medische geschiedenis (LUMC). ‘Naamgeving weerspiegelt bij uitstek de medische geschiedenis. Hoe mensen ziekten benoemen, definiëren of aanpassen, reflecteert de tijd waarin dat gebeurt.’ Achteraf lijkt een hernoeming meestal een lineair proces, maar in feite gaat zoiets ‘rommelig’. Zo heette covid achtereenvolgend 2019-nCoV, SARS-CoV-2, covid-19 en corona, en gebruiken patiënten en artsen long covid en postcovid nog altijd door elkaar. Inmiddels is in 2023 het ziektebeeld ondergebracht in de bredere categorie postacute infectieuze syndromen (PAIS) door Patiëntenalliantie PAIS. Iets vergelijkbaars geldt voor somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke klachten (SOLK), dat in 2021 vervangen is door aanhoudende lichamelijke klachten (ALK). Volgens patiëntenvereniging NALK suggereerde het namelijk een ‘vals dualisme: het is niet somatisch verklaarbaar, dus het is psychisch’, schreef Lineke Tak, NALK-bestuurslid, destijds in De Psychiater.
Hysterie
De indeling van ziekten verschoof door de eeuwen heen: van symptomen – ‘nosologie’ – in de achttiende eeuw naar aangedane organen – ‘pathologie’ – in de negentiende eeuw. Met de opkomst van statistiek in de twintigste eeuw ontstond de behoefte om gestandaardiseerde lijsten te hebben, ‘de voorlopers van de International Classification of Diseases (ICD)’, zegt Te Hennepe. Sommige ziekten verdwenen juist, zoals ‘hysterie’, onverklaarbare lichamelijke en psychische klachten specifiek aan vrouwen toegeschreven, en ‘chlorose’, een vorm van bloedarmoede.
Niet elke naamswijziging heeft een wetenschappelijke verklaring. Ook ethische, maatschappelijke en culturele redenen spelen mee. Denk aan vermijden van stigma’s, zoals hiv/aids dat ooit gay-related immune deficiency (GRID) heette. Of aan het distantiëren van een naamgever, zoals bij de ziekte van Wegener en het syndroom van Asperger, vernoemd naar artsen met een omstreden rol in de oorlog.
Witte mannen
Een ziekte vernoemen naar een arts is lang de norm geweest, zogenoemde ‘eponiemen’, bijvoorbeeld om ‘voorgangers te willen eren’, zegt Te Hennepe. De ziekte van Addison, Parkinson en het corneliadelangesyndroom zijn hier voorbeelden van.
Onderzoek
- Proefschrift A.M. (Ton) Zwaard, huisarts (2025)
Trivia
- Lijkschouwing op Willem van Oranje in 1584[6]
- Levensverwachting: "In 1900 haalde een kwart van de kinderen het eerste levensjaar niet. De gemiddelde levensverwachting was 40 jaar."